बॉक्साइट

बॉक्साईट धातू हा जगातील अॅल्युमिनियमचा प्राथमिक स्रोत आहे. अॅल्युमिना (अॅल्युमिनियम ऑक्साईड) तयार करण्यासाठी प्रथम या धातूवर रासायनिक प्रक्रिया करावी लागते. नंतर शुद्ध अॅल्युमिनियम धातू तयार करण्यासाठी इलेक्ट्रोलिसिस प्रक्रियेचा वापर करून अॅल्युमिना वितळवले जाते. बॉक्साईट सामान्यतः विविध उष्णकटिबंधीय आणि उपोष्णकटिबंधीय प्रदेशांमध्ये असलेल्या मातीच्या वरच्या भागात आढळते. पर्यावरणीयदृष्ट्या जबाबदार असलेल्या स्ट्रिप-मायनिंग ऑपरेशन्सद्वारे हे धातू मिळवले जाते. आफ्रिका, ओशनिया आणि दक्षिण अमेरिकेत बॉक्साईटचे साठे सर्वाधिक प्रमाणात आहेत. साठे शतकानुशतके टिकतील असा अंदाज आहे.

Take-Away तथ्ये

• अॅल्युमिनियम धातूपासून शुद्ध केले पाहिजे
  जरी अॅल्युमिनियम हा पृथ्वीवर आढळणारा सर्वात सामान्य धातू आहे (ग्रहाच्या कवचाच्या एकूण ८ टक्के), तरीही तो धातू इतर घटकांशी इतका प्रतिक्रियाशील आहे की तो नैसर्गिकरित्या आढळत नाही. दोन प्रक्रियांद्वारे शुद्ध केलेले बॉक्साइट धातू हे अॅल्युमिनियमचा प्राथमिक स्रोत आहे.
• जमीन संवर्धन हा उद्योगाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे
  बॉक्साईटसाठी उत्खनन केलेल्या जमिनीपैकी सरासरी ८० टक्के जमीन त्याच्या मूळ परिसंस्थेत परत आणली जाते. खाणकामाच्या ठिकाणाची माती साठवली जाते जेणेकरून ती पुनर्वसन प्रक्रियेदरम्यान बदलता येईल.
• राखीव जागा शतकानुशतके टिकतील
  जरी अॅल्युमिनियमची मागणी झपाट्याने वाढत असली तरी, बॉक्साईटचा साठा, जो सध्या अंदाजे ४० ते ७५ अब्ज मेट्रिक टन आहे, तो शतकानुशतके टिकून राहण्याचा अंदाज आहे. गिनी आणि ऑस्ट्रेलियामध्ये दोन सर्वात मोठे सिद्ध साठे आहेत.
• बॉक्साईटचे भरपूर साठे
  व्हिएतनाममध्ये बॉक्साईटचा मोठा साठा असू शकतो. नोव्हेंबर २०१० मध्ये, व्हिएतनामच्या पंतप्रधानांनी जाहीर केले की देशाचा बॉक्साईटचा साठा ११ अब्ज टनांपर्यंत पोहोचू शकतो.

बॉक्साइट १०१

बॉक्साईट धातू हा जगातील अॅल्युमिनियमचा मुख्य स्रोत आहे.

बॉक्साईट हा लॅटराइट माती नावाच्या लालसर चिकणमातीच्या पदार्थापासून बनलेला एक खडक आहे आणि तो उष्णकटिबंधीय किंवा उपोष्णकटिबंधीय प्रदेशात सर्वात जास्त आढळतो. बॉक्साईटमध्ये प्रामुख्याने अॅल्युमिनियम ऑक्साईड संयुगे (अ‍ॅल्युमिना), सिलिका, लोह ऑक्साईड आणि टायटॅनियम डायऑक्साइड असतात. जगातील बॉक्साईट उत्पादनापैकी सुमारे ७० टक्के उत्पादन बायर रासायनिक प्रक्रियेद्वारे अॅल्युमिनामध्ये परिष्कृत केले जाते. त्यानंतर हॉल-हेरोल्ट इलेक्ट्रोलाइटिक प्रक्रियेद्वारे अॅल्युमिना शुद्ध अॅल्युमिनियम धातूमध्ये परिष्कृत केले जाते.

बॉक्साईट खाणकाम

बॉक्साईट सहसा भूभागाच्या पृष्ठभागाजवळ आढळतो आणि आर्थिकदृष्ट्या त्याचे उत्खनन केले जाऊ शकते. पर्यावरण संवर्धनाच्या प्रयत्नांमध्ये या उद्योगाने आघाडीची भूमिका घेतली आहे. खाणकाम करण्यापूर्वी जमीन साफ ​​केली जाते तेव्हा वरचा मातीचा थर साठवला जातो जेणेकरून ती पुनर्वसन दरम्यान बदलता येईल. स्ट्रिप-मायनिंग प्रक्रियेदरम्यान, बॉक्साईट तोडला जातो आणि खाणीतून अॅल्युमिना रिफायनरीमध्ये नेला जातो. खाणकाम पूर्ण झाल्यानंतर, वरचा मातीचा थर बदलला जातो आणि त्या भागात पुनर्संचयित करण्याची प्रक्रिया होते. जेव्हा जंगली भागात धातूचे उत्खनन केले जाते, तेव्हा सरासरी ८० टक्के जमीन त्याच्या मूळ परिसंस्थेत परत येते.

उत्पादन आणि राखीव निधी

दरवर्षी १६० दशलक्ष मेट्रिक टनांपेक्षा जास्त बॉक्साईट उत्खनन केले जाते. बॉक्साईट उत्पादनात आघाडीवर असलेले देश ऑस्ट्रेलिया, चीन, ब्राझील, भारत आणि गिनी आहेत. बॉक्साईटचे साठे ५५ ते ७५ अब्ज मेट्रिक टन असल्याचा अंदाज आहे, जे प्रामुख्याने आफ्रिका (३२ टक्के), ओशनिया (२३ टक्के), दक्षिण अमेरिका आणि कॅरिबियन (२१ टक्के) आणि आशिया (१८ टक्के) मध्ये पसरलेले आहेत.

पुढे पाहत आहे: पर्यावरण पुनर्संचयनाच्या प्रयत्नांमध्ये सतत सुधारणा

पर्यावरण पुनर्संचयनाची उद्दिष्टे प्रगतीपथावर आहेत. पश्चिम ऑस्ट्रेलियामध्ये सुरू असलेला जैवविविधता-पुनर्स्थापना प्रकल्प याचे एक प्रमुख उदाहरण देतो. ध्येय: पुनर्वसित भागात वनस्पती प्रजातींच्या समृद्धतेची समान पातळी पुनर्स्थापित करणे, जे उत्खनन न केलेले जराह जंगल आहे. (जरारह जंगल हे उंच उघडे जंगल आहे. निलगिरी मार्जिनटा हे प्रमुख झाड आहे.)

लेस बॉक्स, बॉक्साईटचे माहेरघर

पियरे बर्थे यांनी लेस बॉक्स गावावरून बॉक्साईट हे नाव दिले. या फ्रेंच भूगर्भशास्त्रज्ञाला जवळच्या साठ्यांमध्ये धातू सापडला. बॉक्साईटमध्ये अॅल्युमिनियम असल्याचे त्यांनी पहिले शोधून काढले.